Treo tranh: tường nào, đinh nào, cao bao nhiêu

Tranh và phù điêu là món dễ mua và khó treo. Mua thì chỉ cần chọn; treo thì phải biết tường làm bằng gì, đồ nặng bao nhiêu, dùng loại nở nào, treo cao bao nhiêu. Treo sai thì hoặc tranh rơi, hoặc tường thủng mấy lỗ thừa, hoặc bức tranh đẹp mà nhìn thế nào cũng thấy sai.

Bài này đi theo đúng thứ tự phải làm: xác định tường, chọn cách bắt, tính chiều cao, rồi mới tới bố cục.

Bước một: biết tường của mình là tường gì

Đây là bước quyết định và cũng là bước hay bị bỏ qua nhất. Gõ nhẹ vào tường và nghe:

Tường gạch đặc hoặc bê tông cho tiếng đanh, gõ chỗ nào cũng như nhau. Đây là tường chắc nhất, khoan nở thường là đủ cho gần như mọi bức tranh.

Tường gạch nhẹ hoặc block bê tông khí cho tiếng hơi rỗng hơn và khoan vào thì mùn ra rất nhiều, mịn. Loại này cần nở chuyên dụng cho vật liệu xốp — nở nhựa thường dễ tuột khi chịu tải.

Tường thạch cao cho tiếng rỗng rõ rệt, và gõ dọc theo tường sẽ có chỗ nghe đặc hơn — đó là khung xương phía sau, thường cách nhau một khoảng đều. Đây là loại tường nguy hiểm nhất cho việc treo đồ nặng: bắt vít thẳng vào tấm thạch cao mà không trúng khung thì sớm muộn cũng bung.

Với tường thạch cao có hai lựa chọn: dò tìm khung xương rồi bắt vít vào đúng khung — chắc nhất; hoặc dùng nở chuyên dụng cho thạch cao (loại bung cánh hoặc loại xoáy) — chịu được tải vừa phải, và nhà sản xuất có ghi rõ mức tải trên bao bì.

Trước khi khoan: bên trong tường có gì

Dây điện thường đi từ ổ cắm hoặc công tắc lên theo phương thẳng đứng, và đi ngang ở một độ cao nhất định. Đường ống nước cũng vậy. Khoan trúng là chuyện có thật và có thể nguy hiểm.

Hai cách giảm rủi ro: tránh khoan ngay phía trên hoặc phía dưới ổ cắm và công tắc theo phương thẳng đứng; và với tường lạ hoặc khi phải khoan sâu thì dùng máy dò — loại dò kim loại và điện giá không cao, và một lần dùng là đủ hoàn vốn so với chi phí sửa một đường điện đứt.

Khoan thì khoan chậm, và nếu thấy máy đột ngột nhẹ đi hoặc có mùi khét thì dừng ngay.

Bước hai: chọn cách bắt theo trọng lượng

Cân bức tranh trước. Cân nhà cũng được, và con số đó quyết định mọi thứ tiếp theo.

Tranh rất nhẹ — tranh giấy, khung nhựa mỏng — thì miếng dán treo tranh loại tốt dùng được, và ưu điểm là không thủng tường, hợp với nhà thuê. Đọc kỹ mức tải ghi trên bao bì và trừ hao, vì nhiệt độ và độ ẩm cao làm keo yếu đi. Ở Việt Nam mùa nồm thì đây là điểm đáng lưu ý thật.

Tranh vừa thì đinh mũ hoặc vít kèm nở nhựa vào tường gạch đặc.

Tranh nặng, phù điêu, tranh đồng, gương lớn thì cần nở nở rộng hoặc bu lông nở kim loại, và nên dùng hai điểm treo thay vì một. Hai điểm vừa chia đôi tải, vừa giữ tranh không bị lệch mỗi lần va chạm — riêng điểm thứ hai này là lý do đáng làm ngay cả với tranh không quá nặng.

Dây treo cũng là chỗ hay hỏng. Dây cũ, dây dù đã mục, móc cài đã mở — kiểm lại khi treo và kiểm lại sau vài năm. Nhiều vụ tranh rơi không phải do đinh mà do dây đứt.

Bước ba: treo cao bao nhiêu

Quy ước được dùng rộng rãi trong ngành trưng bày: tâm bức tranh ở khoảng 145–155 cm tính từ sàn, tức là ngang tầm mắt người đứng. Con số này là quy ước dựa trên chiều cao trung bình, không phải luật — nhưng nó là điểm xuất phát tốt.

Hai trường hợp nên hạ thấp hơn:

Treo phía trên đồ nội thất — sofa, tủ, đầu giường. Lúc này tranh nên liên hệ với món đồ chứ không với sàn: chừa khoảng 15–25 cm giữa mép dưới tranh và mặt đồ. Xa hơn thì tranh trông như trôi lơ lửng; gần quá thì chật.

Phòng mà người ta chủ yếu ngồi — phòng ăn, phòng khách — thì hạ thấp hơn một chút, vì tầm mắt lúc ngồi thấp hơn lúc đứng.

Mẹo thực tế trước khi khoan: cắt một tờ giấy đúng kích thước tranh, dán tạm lên tường bằng băng giấy, lùi ra xa nhìn thử, để đó một buổi. Năm phút này tiết kiệm được mấy cái lỗ thừa.

Bố cục nhiều tranh

Bộ nhiều tranh thì căn theo một đường chung. Hoặc thẳng hàng mép trên, hoặc thẳng hàng mép dưới, hoặc căn theo đường tâm ngang. Chọn một và theo cho hết.

Khoảng cách giữa các khung giữ đều, thường khoảng 5–10 cm với tranh nhỏ và vừa. Khoảng cách đều quan trọng hơn kích thước bằng nhau — tranh khác cỡ mà khoảng cách đều thì vẫn gọn mắt.

Toàn bộ cụm tranh nên hẹp hơn món đồ phía dưới nếu treo trên sofa hay tủ — khoảng hai phần ba tới ba phần tư bề ngang món đồ là tỷ lệ hay được dùng.

Xếp thử dưới sàn trước. Bày cả bộ ra sàn, sắp tới khi ưng, chụp một tấm ảnh, rồi mới treo theo ảnh đó.

Ánh sáng và chỗ tránh

Tránh nắng chiếu trực tiếp. Tranh in, tranh màu nước, ảnh chụp đều phai dưới nắng, và tranh sơn dầu thì nứt nếu nhiệt độ dao động mạnh. Đây là lý do kỹ thuật, và cũng là lý do bức tranh treo tường hướng tây thường xuống màu sau vài năm.

Tránh tường ẩm. Tranh treo lên vết thấm là hỏng cả tranh lẫn tường. Kiểm tường trước khi treo, nhất là tường ngoài và tường chung với nhà tắm.

Đèn rọi nên đặt chếch khoảng 30 độ so với mặt tranh — thẳng góc thì phản chiếu gây chói, quá chếch thì đổ bóng khung lên mặt tranh. Tranh có kính thì càng phải để ý phản chiếu; kính chống loá giải quyết được nhưng đắt hơn.

Phù điêu và tranh nặng: thêm hai lưu ý

Trọng tâm nhô ra khỏi tường làm lực kéo ở điểm treo lớn hơn so với tranh phẳng cùng cân nặng. Phù điêu dày thì nên tính dư tải và dùng hai điểm treo.

Đệm chống xước và chống rung — mấy miếng đệm nhỏ dán ở hai góc dưới mặt sau giữ tranh cách tường một chút, cho thoáng và đỡ để lại vệt đen trên tường.

Về phần chọn nội dung tranh

Chuyện treo tranh gì, chủ đề nào hợp phòng nào thì các cách nói rất khác nhau và là lựa chọn của mỗi nhà. Một tiêu chí thực tế đáng giữ: đây là thứ bạn nhìn mỗi ngày trong nhiều năm, nên chọn bức mình thật sự thích nhìn quan trọng hơn chọn theo một danh sách.

Và cảnh giác với kiểu tư vấn nói rằng một bức tranh nào đó gây hoạ nếu treo sai chỗ rồi bán kèm bức khác để thay. Treo tranh là chuyện thẩm mỹ và kỹ thuật; phần ý nghĩa thì mỗi người tự quyết.

Tóm lại

Biết tường của mình trước, dò dây điện trước khi khoan, chọn nở theo trọng lượng và dùng hai điểm treo cho đồ nặng. Tâm tranh khoảng 145–155 cm, nhưng treo trên đồ nội thất thì căn theo món đồ, chừa 15–25 cm. Dán giấy thử trước khi khoan. Tránh nắng trực tiếp và tường ẩm. Và chọn bức mình thật sự thích nhìn.