Tỉ lệ và ánh sáng cho tranh đá, tranh đồng và phù điêu
Bài trước nói món treo nặng cần tính kỹ về kết cấu. Bài này nói phần thẩm mỹ mà ít ai bàn: cỡ bao nhiêu là vừa, và chiếu sáng thế nào.
Với món có bề mặt nổi, ánh sáng quyết định nó đẹp hay trông phẳng lì — nhiều hơn cả chất liệu.
Vì sao ánh sáng quan trọng hơn với phù điêu
Tranh phẳng thì chỉ cần đủ sáng để thấy màu. Phù điêu và tranh đúc nổi thì khác: cái làm nên nó là chỗ lồi chỗ lõm, và người ta chỉ thấy được điều đó nhờ bóng đổ.
Chiếu thẳng vào chính diện thì bóng biến mất, và bức phù điêu trông như một tấm phẳng in hình. Đây là lý do cùng một món nhìn rất khác giữa cửa hàng và nhà mình.
Chiếu xiên: nguyên tắc chính
- Đèn đặt lệch một góc so với mặt tranh, chiếu chếch từ trên xuống — bóng đổ hiện lên và chi tiết nổi rõ.
- Một nguồn sáng chính cho bóng rõ; nhiều nguồn cùng lúc làm bóng triệt tiêu nhau.
- Thử bằng đèn pin trước khi lắp đèn cố định: rọi từ nhiều góc và chọn góc mình thấy đẹp nhất.
- Không chiếu thẳng vào mặt tranh nếu bề mặt bóng — sẽ chói và mất chi tiết.
Mẹo đèn pin ở điểm ba mất hai phút và quyết định luôn vị trí đặt đèn, thay vì lắp rồi mới thấy không ưng.
Chọn cỡ theo bức tường
Cỡ tranh nên tính theo mảng tường nó chiếm, không theo diện tích phòng:
- Tranh treo trên sofa hoặc trên bàn — hợp mắt nhất khi hẹp hơn món đồ bên dưới một chút, không rộng bằng hoặc rộng hơn.
- Tranh đứng một mình trên tường trống — cần chừa khoảng thở rõ ràng quanh nó ở cả bốn phía.
- Tường lớn mà tranh nhỏ thì tranh trông lạc lõng; lúc đó treo nhóm hoặc đổi tranh lớn hơn.
- Tường nhỏ mà tranh lớn thì bức tranh không có chỗ để nhìn — mắt không lùi ra đủ xa.
Khoảng cách nhìn
Điều hay bị quên khi mua ở cửa hàng rộng rồi mang về nhà chật:
- Phù điêu nhiều chi tiết cần đứng gần mới thấy hết — hợp với hành lang, chỗ người ta đi ngang và nhìn gần.
- Tranh khối lớn, ít chi tiết hợp với chỗ nhìn từ xa: phòng khách, cầu thang.
- Đo khoảng lùi thật ở nhà mình trước khi mua món nhiều chi tiết.
Đây là lý do nhiều bức mua về thấy hụt: ở cửa hàng người ta lùi được năm bước, ở nhà chỉ lùi được hai.
Độ cao treo
- Tâm bức tranh nên ở ngang tầm mắt người đứng với tranh treo ở hành lang và tường trống.
- Với tranh treo trên ghế hoặc trên bàn, tính theo người ngồi — treo cao quá là lỗi phổ biến nhất.
- Chừa khoảng giữa mép dưới tranh và mặt đồ bên dưới, đủ để hai thứ không dính vào nhau về mặt thị giác.
Treo nhóm
- Ướm trên sàn trước, xếp thử nhiều cách rồi mới treo.
- Cắt giấy báo đúng cỡ dán tạm lên tường bằng băng keo giấy — thấy được bố cục thật.
- Giữ khoảng cách đều giữa các bức; mắt rất nhạy với khoảng lệch.
- Với món nặng thì mỗi bức đều phải neo đúng cách — số lượng nhiều không có nghĩa mỗi cái nhẹ đi.
Lỗi hay gặp
- Treo quá cao — lỗi số một, và sửa được không tốn gì.
- Không có đèn, để phù điêu trong vùng tối cả ngày.
- Đèn quá gần làm nóng bề mặt và chói.
- Treo đối diện cửa sổ nắng — vừa chói vừa làm bạc màu theo năm tháng.
- Bày quá nhiều món nổi trong một phòng — chúng cạnh tranh nhau và không món nào được nhìn.
Tường nào chịu được và tường nào không
Với món nặng thì tỉ lệ đẹp mà tường không chịu nổi cũng vô nghĩa. Nhắc lại phần cốt:
- Gõ tường để đoán loại — tiếng đặc là tường chắc, tiếng rỗng là vách nhẹ hoặc gạch lỗ.
- Vách thạch cao phải bắt vào khung xương; món nặng thì nên chọn tường khác.
- Hai điểm treo trở lên với món lớn, và phụ kiện dư tải.
- Không treo phía trên chỗ ngồi hoặc chỗ ngủ với món rất nặng — đây là nguyên tắc an toàn đơn giản mà đáng giữ.
- Kiểm lại sau vài tháng, và mỗi năm một lần sau đó.
Nếu không chắc thì nhờ thợ treo. Chi phí một lần nhỏ hơn nhiều so với một bức phù điêu rơi.
Bảo quản bề mặt nổi
- Bụi đọng trong rãnh là vấn đề riêng của phù điêu — phủi bằng chổi lông mềm, không lau bằng khăn ướt vì khăn kẹt lại trong khe.
- Với tranh đồng, đừng đánh bóng toàn bộ; phần lõm giữ màu sẫm chính là thứ tạo chiều sâu.
- Tranh đá tránh chất tẩy, và lau khô sau khi vệ sinh.
- Kiểm mặt sau và móc mỗi lần vệ sinh, tiện tay.